UEFA và CONCACAF đòi FIFA chia 2,11 tỷ USD: cuộc chiến quyền lực trước kỳ bầu cử

Ngày thứ Tư có một đề xuất. Ngày thứ Bảy không còn gì để bàn. Trong khoảng bốn ngày, kế hoạch bán 21% cổ phần của một công ty mới nắm toàn bộ quyền thương mại và quyền bán vé các giải đấu do FIFA tổ chức, trong đó có World Cup, được đưa lên bàn rồi bị rút xuống, sau khi các liên đoàn thành viên phản đối gần như đồng loạt. Không có biên bản biểu quyết nào được công bố. Không có tuyên bố chính thức nào giải thích lý do rút. Chỉ còn lại một khoảng trống bốn ngày, và nằm trong khoảng trống ấy là phần lớn câu chuyện về cách quyền lực trong bóng đá thế giới đang được chia lại.

Lá thư gửi FIFA mà BBC Sport có được, do Chủ tịch UEFA Aleksander Ceferin và Chủ tịch CONCACAF Victor Montagliani đồng ký, đưa ra một yêu cầu rất cụ thể: FIFA nên phân phối 10 triệu USD cho mỗi liên đoàn thành viên. Nhân với 211 liên đoàn, tổng cộng là 2,11 tỷ USD. Đó là toàn bộ cơ cấu bỏ phiếu của FIFA, được quy ra tiền mặt.

Khoản tiền này, theo lá thư, phải được dùng riêng cho hạ tầng và phát triển bóng đá, không được nhập vào ngân sách vận hành chung. Điều khoản ràng buộc ấy quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nó biến một yêu cầu tài chính thành một tuyên bố về quyền sở hữu: tiền của bóng đá phải quay về với bóng đá, và người quyết định việc đó không phải là văn phòng chủ tịch.

Toàn bộ câu chuyện nằm gọn trong một khung thời gian rất hẹp. FIFA dự kiến họp Hội đồng vào ngày 15 tháng 10. Hạn chót nộp đơn ứng cử chức chủ tịch FIFA là ngày 18 tháng 11. Cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra vào tháng 3 năm sau, và Gianni Infantino đang nhắm nhiệm kỳ thứ tư. Mọi lá thư, mọi yêu cầu minh bạch, mọi lời đe dọa đều phải tạo ra hiệu lực trước hai cột mốc kia, nếu không nó chỉ còn là âm thanh.

Về số liệu, lá thư của UEFA và CONCACAF dẫn ra dự báo FIFA sẽ có khoảng 6 tỷ USD dự trữ trong chu kỳ 2026–2026, đồng thời lập luận rằng khoản dự trữ này vượt xa nhu cầu cần thiết cho tới hết World Cup 2030. Tôi theo dõi bóng đá tổ chức hơn mười sáu năm và giữ một nguyên tắc đơn giản: khi một bên tranh chấp tự đưa ra số liệu về tài sản của bên kia, số liệu đó phải nằm trong ngăn chờ kiểm chứng cho tới khi có báo cáo độc lập. Mức dự trữ quen thuộc của FIFA trong nhiều năm thường được nhắc quanh ngưỡng 4 tỷ USD. Mức 6 tỷ USD là một bước nhảy lớn, và bước nhảy đó do phía đang đòi tiền kể lại.

Bên cạnh lá thư chung còn có một lá thư khác, gửi trước đó một ngày. Người ký là Debbie Hewitt, Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Anh, đồng thời là Phó Chủ tịch FIFA. Bà yêu cầu FIFA công bố toàn bộ tài liệu liên quan tới dự án đầu tư đã bị hủy, và yêu cầu một văn bản giải thích lý do án treo giò của Balogun bị đảo ngược. Cả hai yêu cầu đều phải được trả lời trước cuộc họp Hội đồng ngày 15 tháng 10. Trong số những người bị nêu tên có Tổng thư ký FIFA Mattias Grafström.

Cấu trúc quyền lực ở đây khá rõ. Một bên là cơ quan trung ương nắm dự trữ, nắm bản quyền thương mại và nắm bộ máy bầu cử. Một bên là hai liên đoàn châu lục, trong đó CONCACAF đặc biệt đáng chú ý vì World Cup 2026 diễn ra trên chính khu vực của họ, cộng thêm một tiếng nói phát ra từ bên trong ban lãnh đạo FIFA. Phía sau cả hai là 211 liên đoàn thành viên, nhóm người thật sự cầm lá phiếu.

Cần nói thêm vì sao FIFA giữ một khoản dự trữ lớn đến vậy. Sau chuỗi bê bối khiến giới lãnh đạo bóng đá thế giới lao đao trong thập niên 2026, tổ chức này đã trải qua một đợt cải tổ quản trị, và khoản dự trữ được xây lên với chức năng kép: vừa là đệm chống sốc, vừa là nguồn đầu tư cho các chu kỳ sau. Trong một ngành mà thu nhập phụ thuộc vào các giải đấu tổ chức theo chu kỳ bốn năm, một khoản đệm lớn có lý do kỹ thuật riêng của nó. Một kỳ World Cup bị gián đoạn vì dịch bệnh, chiến tranh hoặc khủng hoảng tài chính sẽ tạo ra lỗ hổng mà không nguồn thu nào lấp ngay được. Vấn đề nằm ở chỗ đệm dày tới mức nào thì vẫn là đệm, và tới mức nào thì trở thành sự tích trữ. Đó là ranh giới không có công thức, chỉ có đàm phán.

World Cup 2026 diễn ra tại Hoa Kỳ, Canada và Mexico, tức là trên địa bàn CONCACAF. Điều này khiến tiếng nói của liên đoàn châu lục ấy nặng hơn bình thường. Một liên đoàn đăng cai giải đấu lớn nhất của chu kỳ có vị thế đàm phán khác hẳn, vì họ nắm trong tay một phần hạ tầng, thị trường và vận hành của chính sự kiện sinh ra tiền.

Điểm cốt lõi của toàn bộ câu chuyện nằm ở chỗ này: đây là một cuộc tranh chấp về tính chính danh, được khoác áo một cuộc tranh chấp về ngân sách. FIFA hoàn toàn có khả năng chi 2,11 tỷ USD nếu mức dự trữ 6 tỷ USD là thật. Thứ tổ chức này không thể chi là quyền định đoạt.

Đáng chú ý là cách mức tiền được chọn. Mười triệu USD cho mỗi liên đoàn là một mức tròn, dễ nhớ, dễ truyền đạt, và đặc biệt dễ đem về khoe ở các liên đoàn nhỏ. Một khoản phân bổ theo nhu cầu thực tế sẽ phải qua khảo sát, phân loại, thẩm định, và kết quả là mỗi nơi một khác. Chia đều thì không cần giải thích gì cả. Về mặt kỹ thuật tài chính, chia đều là phương án kém hiệu quả nhất. Về mặt chính trị, nó là phương án mạnh nhất. Tôi từng ngồi viết lại bảng số liệu của cả một mùa giải chỉ vì một cái tên bị ghi sai, và bài học còn lại không phải là nỗi sợ sai, mà là: mọi số liệu trên bàn đều có người chọn nó vì một lý do nào đó. Việc của người đọc là tìm ra lý do ấy.

Điều khoản chỉ dùng cho hạ tầng và phát triển cũng vậy. Nó vô hiệu hóa trước lập luận rằng tiền sẽ bị tiêu vào bộ máy. Đồng thời nó đặt FIFA vào thế khó: từ chối một khoản tiền dành cho hạ tầng là điều rất khó biện hộ, đặc biệt trước các liên đoàn nhỏ, nơi một sân tập đạt chuẩn có thể quan trọng hơn mọi cuộc họp ở Zurich.

Mảng thứ hai của câu chuyện là thương vụ đã bị rút. Một công ty mới được lập để nắm quyền thương mại và quyền bán vé của toàn bộ các giải đấu, trong đó có World Cup, và 21% cổ phần được bán cho một quỹ đầu tư. Tên quỹ không được công bố. Định giá không được công bố. Không có định giá thì không thể nói thương vụ này đắt hay rẻ, và tôi sẽ không đoán. Nhưng cấu trúc thì nói lên khá nhiều.

Về bản chất, đây là một thương vụ bán trước dòng tiền tương lai để lấy tiền mặt hôm nay. Người bán đổi phần tăng trưởng phía trên lấy sự chắc chắn ở hiện tại, và cái giá phải trả chính là phần tăng trưởng đó. Mô hình này không mới. Nó đã đi qua các giải vô địch quốc gia châu Âu dưới nhiều hình thức khác nhau, và luôn kèm theo một tranh cãi giống nhau: bán quyền khai thác tài sản chủ lực cho một nhiệm kỳ, đổi lấy một khoản tiền mặt dùng ngay. Với World Cup, tài sản ở đây lớn hơn nhiều lần so với bất kỳ giải quốc nội nào, nên mức độ nhạy cảm cũng lớn hơn nhiều lần.

Việc thương vụ bị rút trong bốn ngày là tín hiệu mạnh nhất trong toàn bộ câu chuyện, và nó không nói về tài chính. Nó nói về khả năng đọc nhiệm vụ. Một tổ chức nắm trong tay quyền lực gần như tuyệt đối trong bóng đá thế giới vừa tung ra một cấu trúc tài chính mới, và phải rút lại chỉ sau vài ngày khi các liên đoàn thành viên quay lưng. Nếu ban lãnh đạo đọc đúng phản ứng của các thành viên trước khi trình đề xuất, đã không có bốn ngày đó. Sai lầm nằm ở bước thăm dò, không nằm ở bước tính toán.

Điều đáng chú ý là sức phản kháng không xuất phát từ chuyện chia bao nhiêu tiền. Nó xuất phát từ chuyện ai được phép chạm vào tài sản chủ lực. Các liên đoàn thành viên phản ứng như thể quyền thương mại của World Cup là tài nguyên chung cần được bảo vệ, trong khi ban lãnh đạo FIFA xử lý nó như một khoản mục trên bảng cân đối. Hai cách nhìn đó không thể cùng tồn tại trong một dự án, và dự án đã chết vì thế.

Mảng thứ ba ít được chú ý hơn nhưng có sức nặng riêng: yêu cầu công bố tài liệu về dự án đã hủy, và yêu cầu giải thích bằng văn bản lý do đảo ngược án treo giò Balogun. Yêu cầu thứ hai kéo một quyết định kỷ luật thành một bài kiểm tra trách nhiệm quản trị. FIFA đang bị buộc phải biện minh cho một phán quyết chuyên môn bằng giấy trắng mực đen, trước mặt Hội đồng. Một khi tiền lệ đó được thiết lập, nó không còn nói riêng về trường hợp của Balogun nữa.

Thời điểm công bố dữ liệu mới là thứ quyết định. Cả hai lá thư đều nhắm vào cùng một mốc: cuộc họp Hội đồng ngày 15 tháng 10. Nếu yêu cầu được gửi sau cuộc họp, nó chỉ là một thông cáo. Gửi trước cuộc họp, nó trở thành một mục trong chương trình nghị sự. Khoảng cách giữa hai lựa chọn ấy là toàn bộ khác biệt giữa một tiếng nói và một quyết định.

Phía FIFA có rất ít thời gian. Ngày 18 tháng 11 là hạn nộp đơn ứng cử. Nếu một ứng viên khác xuất hiện trước mốc đó, câu chuyện đổi hoàn toàn bản chất, từ tranh chấp ngân sách thành tranh cử. Nếu không có ứng viên nào, áp lực này phải tự tìm cách chuyển hóa thành nhượng bộ vật chất trước khi nó hết hạn sử dụng.

Nếu khoản phân bổ được thông qua, dòng tiền sẽ chảy xuống theo một đường khá rõ: từ dự trữ trung ương, qua các liên đoàn thành viên, tới hạ tầng và các dự án phát triển. Với nhiều liên đoàn nhỏ, 10 triệu USD là khoản tiền tương đương vài năm ngân sách, đủ để xây một trung tâm huấn luyện hoặc trả lương cho một thế hệ huấn luyện viên trẻ. Ngược lại, việc thương vụ bán cổ phần bị chặn gửi đi một tín hiệu khác hẳn tới giới đầu tư: bản quyền thương mại của bóng đá đỉnh cao là tài sản được bảo vệ về mặt chính trị, và việc khai thác nó bằng vốn bên ngoài sẽ gặp sức cản lớn hơn nhiều so với các giải quốc nội. Hai tín hiệu này đi ngược chiều nhau, và cả hai đều có thật.

Một biến số nữa cần theo dõi là lập trường của các liên đoàn châu lục còn lại. AFC, CAF, CONMEBOL và OFC chưa lên tiếng. Nếu họ đứng về phía UEFA và CONCACAF, áp lực này mang tính quyết định. Nếu họ im lặng, hai liên đoàn kia chỉ đang đại diện cho chính họ, và câu chuyện trở về đúng kích thước mà nó vốn có.

Có một phiên bản lãng mạn của câu chuyện này rất dễ viết, và tôi muốn tránh nó. Phiên bản đó kể về những người nhỏ bé đứng lên chống lại một tổ chức khổng lồ, về tiền bạc quay trở lại với cỏ, về công lý đến muộn nhưng vẫn đến. Bóng đá rất hay được kể như thế, nhất là sau những năm tháng mà các vụ bê bối lớn đã khiến lòng tin của người hâm mộ xuống thấp. Nhưng nếu đọc kỹ, câu chuyện này không có nhân vật chính diện theo nghĩa đó.

UEFA và CONCACAF không phải là những liên đoàn nghèo. Họ là hai trong số những khối giàu nhất trong hệ thống bóng đá, và UEFA là chủ thể của một thị trường chuyển nhượng chiếm phần lớn dòng tiền của bóng đá châu Âu. Chính các giải vô địch quốc gia trong hệ thống UEFA đã bán cổ phần khai thác cho các quỹ đầu tư trong nhiều năm qua, dưới những hình thức tương tự cấu trúc mà họ đang phản đối. Sự phản đối ấy có thể xuất phát từ một nguyên tắc thật, hoặc từ một phép tính về vị thế đàm phán, hoặc từ cả hai. Trong quản trị thể thao, hai khả năng này thường đi cùng nhau.

Một chi tiết khác đáng cân nhắc. Lợi ích trực tiếp của hai liên đoàn này trong yêu cầu chia 10 triệu USD cho mỗi liên đoàn là nhỏ, vì họ là những tổ chức có nguồn thu lớn hơn nhiều. Giá trị thật của lá thư nằm ở hai trăm liên đoàn còn lại. Bằng cách đứng ra đòi tiền cho tất cả, hai liên đoàn này đặt mình vào vị trí người phát ngôn cho phần đông, và phần đông đó chính là số phiếu trong cuộc bầu cử. Có thể đọc đây là hành động đoàn kết. Cũng có thể đọc đây là một cách gây dựng liên minh trước khi cần đến nó.

Có một điều nằm trong tầm nhìn của dữ liệu và không cần phải đoán: khoản phân bổ một lần không sửa được cấu trúc. Hàng trăm liên đoàn, rất nhiều nơi trong số đó sống chủ yếu bằng tiền hỗ trợ định kỳ, vẫn sẽ phụ thuộc vào dòng tiền hỗ trợ định kỳ sau khi khoản 10 triệu USD được chi ra và tiêu hết. Một lần chia tiền là một sự kiện đơn lẻ, vận hành khác hẳn một cơ chế. Sự kiện không thay đổi được mối quan hệ quyền lực đã sinh ra vấn đề.

Điều cần nói rõ nhất: dữ liệu đang được một bên kể lại. Báo cáo về mức dự trữ 6 tỷ USD và lập luận rằng khoản dự trữ ấy thừa mứa đều đến từ chính lá thư đòi tiền. Nguồn này không trung lập. Trong một cuộc tranh chấp mà bên nào cũng có động cơ làm tròn số theo hướng có lợi, nghĩa vụ của người theo dõi không phải là chọn phe, mà là treo cả hai bộ số lên và chờ bản kiểm toán. Tôi học điều này bằng một lần ngã khá đau. Vấp ngã ở LPL 2026, giờ tôi biết nơi nào để đứng vững, và nơi ấy là chỗ dữ liệu chưa được xác minh thì không được đứng. Sân vận động vắng lặng năm 2026, vang vọng từng nhịp thở của một thế hệ, cũng dạy tôi rằng tiếng ồn không phải là bằng chứng.

Còn một điều nữa mà không ai trong hai phía muốn hỏi. Nếu quyền thương mại và quyền bán vé của World Cup là tài nguyên chung cần bảo vệ, thì vì sao mô hình kinh doanh của giải đấu vẫn phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các thị trường có sức chi trả cao nhất? Bảo vệ tài sản chủ lực và mở rộng quyền tiếp cận là hai việc có thể làm cùng lúc, nhưng cả hai đều đòi hỏi một thứ mà những cuộc tranh chấp như thế này hiếm khi tạo ra: một kế hoạch dài hạn được thống nhất trước khi xung đột xảy ra.

Những gì sẽ diễn ra trong bốn tháng tới mang tính quyết định và khó đoán hơn vẻ ngoài của nó. Các mốc đã rõ: 15 tháng 10, 18 tháng 11, và cuộc bỏ phiếu tháng 3. Một khoản phân bổ từng phần, một cam kết minh bạch từng phần, một văn bản giải thích được công bố, tất cả đều có thể là kết cục. Điều đáng theo dõi không phải là ai thắng trong câu chuyện này, mà là sau khi tiếng ồn lắng xuống, có thêm tài liệu nào được công khai, có thêm đồng tiền nào đi tới một sân tập ở nơi người ta đang chờ một sân tập, và có thêm một quy tắc nào được viết ra để lần sau không phải viết thư nữa. Mỗi pha bóng là một câu thơ ngắn, tôi chỉ chọn cách đọc nó thật chậm.