Bungie quay xe cùng Marathon: Nước cờ mở rộng đa chế độ và cái giá của bản sắc

Ngày Bungie công bố lá thư mang tên “The Next Chapter of Bungie”, tôi đang ngồi trước màn hình ở Thâm Quyến, đọc đi đọc lại ba lần cùng một câu. Giám đốc Studio Poria Torkan và Trưởng bộ phận Sản phẩm kiêm Tổng quản lý Marathon Josh Deane thừa nhận rằng tựa extraction shooter được đặt cược lớn nhất của studio vẫn chưa đạt được số người chơi như kỳ vọng. Không một con số cụ thể nào được đưa ra. Không một bảng biểu nào được trình bày. Chỉ có một câu thừa nhận, rồi ngay sau đó là một lộ trình: “Nightfall Refresh” vào tháng Mười, “Symbiosis” vào tháng Mười Hai, cùng lời hứa mở rộng trò chơi sang ba chế độ — PvE co-op, PvP cạnh tranh, và PvPvE vốn có.

Cú gank đầu tiên không đến từ rừng, mà từ góc tối của bàn phím blog. Ở đây, cú gank đến từ một lá thư. Khi một studio phải tự tay viết thư để giải thích vì sao sản phẩm của mình chưa tìm được khán giả, đó không còn là câu chuyện về một bản vá. Đó là lời khai trước tòa án của thị trường.

Để hiểu vì sao lá thư ấy nặng đến vậy, cần đặt Marathon vào đúng chỗ của nó trên bàn cờ. Đây là một tựa game bắn súng sinh tồn thuộc nhóm extraction shooter — dòng game mà người chơi tiến vào một bản đồ, thu thập chiến lợi phẩm, đối đầu với cả người chơi khác lẫn AI, và chỉ giữ được những gì mình mang ra được ngoài vùng nguy hiểm. Cái lõi của dòng game này nằm ở rủi ro và phần thưởng: bạn càng tham, bạn càng dễ mất tất cả. Escape from Tarkov là cái tên đã định hình chuẩn mực cho thể loại, và mọi tựa game bước vào sân chơi này đều bị so với nó.

Marathon không phải một dự án nhỏ. Nó là con bài mà Bungie đặt lên bàn sau khi chuyển một lượng lớn nhân sự và nguồn lực khỏi Destiny 2 — tựa game đang bước vào giai đoạn cuối của vòng đời live-service. Nói cách khác, Bungie rút vốn từ một con gà đẻ trứng vàng đã đến lúc cạn, để đổ vào một canh bạc mới. Đó là quyết định mang tính sinh tử với một studio từng ghi dấu ấn bằng Halo rồi bằng Destiny.

Ở thời điểm ra mắt, Marathon nhận được lời khen từ giới phê bình. Các bài đánh giá ca ngợi định hướng nghệ thuật, không khí, và tham vọng của nó. Nhưng đây là điểm mấu chốt: giới phê bình khen, còn người chơi thì không ở lại. Đây là một kiểu phân kỳ quen thuộc trong ngành — sản phẩm được đánh giá cao về chất lượng nhưng thất bại trong việc giữ chân người chơi ở dài hạn.

Sự thừa nhận của Poria Torkan và Josh Deane không đi kèm số liệu, khiến giới phân tích chỉ có thể suy luận. Nhưng chính việc không đưa số liệu lại là một tín hiệu. Khi một studio tự tin, họ thường khoe con số. Khi họ phải quay xe, họ nói bằng tính từ. Chữ “chưa đạt kỳ vọng” ở đây là một khoảng trống được lấp bằng rất nhiều điều không nói ra.

Điều đáng chú ý thứ hai nằm ở chỗ Bungie chủ động phủ nhận rằng Marathon được xây dựng để kế nhiệm Destiny. Đây là một động thái quản trị danh tiếng. Nếu cộng đồng Destiny tin rằng nguồn lực đang bị rút ruột để nuôi Marathon, thì cả hai cộng đồng — những người còn chơi Destiny và những người đang chờ đợi Marathon — đều có lý do để bất an. Tuyên bố phủ nhận ấy nói với cộng đồng Destiny rằng: các bạn không bị bỏ rơi. Nhưng nó cũng vô tình nói với cộng đồng Marathon rằng: tựa game này phải tự đứng trên đôi chân của mình.

Và đây là nước cờ thực sự: Bungie chuyển Marathon từ một công thức PvPvE đơn nhất sang cấu trúc đa chế độ — PvE co-op, PvP cạnh tranh, và PvPvE. Đây không phải một bản cân bằng sức mạnh. Đây là một cuộc tái định nghĩa phạm vi thiết kế ở cấp độ sản phẩm. Khi bạn mở rộng từ một lối chơi sang ba lối chơi, bạn không thêm một chế độ — bạn thay đổi cả bản sắc của trò chơi.

Lộ trình được đánh dấu rõ: “Nightfall Refresh” vào tháng Mười, và “Symbiosis” vào tháng Mười Hai, trong đó PvE được hứa hẹn trở thành một phần thường trực. Đây là nhịp độ của một đội ngũ đang chạy đua với đồng hồ. Cả hai cột mốc này đều nằm trong một khoảng thời gian ngắn, và chúng sẽ là những điểm xác thực quyết định xem nước cờ có trúng hay không.

Cần nói rõ điều mà bài toán này đặt lên bàn: thay đổi mô tả ở đây là một cuộc tái cấu trúc định hướng sản phẩm, chứ không phải một bản vá cân bằng theo nghĩa đấu trường thể thao điện tử. Marathon tính đến thời điểm hiện tại không có một hệ sinh thái thi đấu chuyên nghiệp nào, và Destiny 2 trong suốt lịch sử cũng chưa từng có một đường đua cạnh tranh đáng kể. Điều này khiến việc gọi cuộc quay xe này là “dịch chuyển meta” chỉ có nghĩa nếu Marathon sau này xây dựng được một tầng cạnh tranh thực thụ.

Về mặt chuyên môn, hướng dịch chuyển này đi theo một logic đã thấy nhiều lần trong ngành: khi tựa game không tìm được tệp khán giả mục tiêu, nhà phát triển mở rộng cửa để đón những nhóm người chơi khác. Người được hưởng lợi rõ ràng là nhóm người chơi ưa PvE và nhóm thích sự đa dạng. Bungie gọi đó là việc trao cho người chơi “nhiều quyền kiểm soát hơn đối với cách họ tương tác với thế giới”.

Nhưng mọi cuộc mở rộng đều có người mất. Nhóm chịu tổn thất ở đây là những người chơi extraction shooter thuần túy — những người “trân trọng sự khác biệt” của Marathon so với Tarkov và các đối thủ. Chính sự khác biệt ấy là lý do họ ở lại. Khi bạn pha loãng nó để đón người mới, bạn có nguy cơ đánh mất những người đã tin vào bạn trước cả khi bạn cần họ.

Đây là nghịch lý của mọi chiến lược “mở rộng để phát triển”. Bạn có được tiềm năng tiếp cận nhiều người hơn, nhưng đánh đổi bằng bản sắc. Với một extraction shooter, bản sắc không nằm ở đồ họa hay cốt truyện. Nó nằm ở cảm giác căng thẳng khi bạn đứng trước quyết định mang toàn bộ chiến lợi phẩm ra khỏi bản đồ hay quay lại nhặt thêm một món. Nếu chế độ PvE thường trực làm dịu đi cảm giác ấy, thì cái lõi đã bị bào mòn.

Tôi đã từng ngồi chín mươi ngày canh server tĩnh trong giai đoạn dịch bệnh, khi mọi giải đấu bị hoãn và sân vận động trở thành những khoảng không offline. Chín mươi ngày canh server tĩnh, tôi hiểu trận đánh lớn nhất bắt đầu từ một buổi tối im lặng. Khi đó tôi học được một điều: khi không có dữ liệu, người ta dễ lý tưởng hóa. Và chính vì không có con số người chơi cụ thể nào trong lá thư của Bungie, chúng ta phải cẩn trọng gấp đôi trước mọi kết luận.

Ở đây, điều có thể khẳng định là một mẫu hình: một tựa game được giới phê bình đón nhận nhưng không giữ được người chơi thường không thất bại vì chất lượng cốt lõi. Nó thất bại vì thiếu khối lượng nội dung ở giai đoạn cuối, hoặc vì thiếu vòng lặp giữ chân đủ dài. Nói cách khác, cái thiếu thường không phải là độ hay, mà là lý do để quay lại vào ngày mai.

Nếu đọc theo hướng đó, việc mở rộng sang PvE co-op là một cách trực tiếp trả lời câu hỏi “tại sao phải đăng nhập hằng ngày”. PvE co-op dễ tạo thói quen hơn PvPvE khắc nghiệt, bởi nó không đòi hỏi người chơi phải chịu tổn thất để cảm thấy tiến bộ. Nhưng đồng thời, nó cũng là một lời thú nhận: vòng lặp PvPvE gốc chưa đủ sức tự giữ chân người chơi.

Đây là chỗ tôi muốn đặt một dấu hỏi ngược lại với chính sự lạc quan. Việc thêm nhiều chế độ không tự động chữa lành một cộng đồng đang rời đi. Nếu nguyên nhân gốc là sự bão hòa của thể loại extraction shooter — khi thị trường đã ngập những tựa game đòi hỏi rủi ro cao và thời gian dài — thì một tựa game mở rộng chế độ vẫn nằm trong cùng một cái ao cạn. Bơi sang góc khác của ao không làm ao sâu hơn.

Có một mẫu hình khác đáng lưu tâm: khi một tựa game có nguy cơ thất bại, nhà phát triển thường “gieo mầm” một tầng cạnh tranh cho tương lai. Việc bổ sung chế độ “PvP cạnh tranh” là yếu tố duy nhất có chút liên quan tiềm tàng tới thể thao điện tử trong toàn bộ câu chuyện này. Nhưng không có bất kỳ thông tin nào về hệ thống xếp hạng, giải đấu, hay hạ tầng dành cho khán giả. Một chế độ PvP cạnh tranh không có rank và không có khán đài thì vẫn chỉ là một chế độ chơi, không phải một hệ sinh thái.

Rủi ro về mặt thực thi cũng rất thật. Hứa hẹn ba loại trải nghiệm trong năm đầu tiên là một khối lượng công việc khổng lồ với bất kỳ studio nào, kể cả một studio lớn như Bungie. Lộ trình tháng Mười và tháng Mười Hai cho thấy họ chọn cách tung ra theo từng giai đoạn, thay vì dồn tất cả vào một lần. Đó là cách làm hợp lý, nhưng nó cũng đặt mỗi cột mốc trở thành một phép thử công khai trước toàn bộ cộng đồng.

Một khía cạnh cần tách bạch cẩn thận: cạnh câu chuyện Marathon ở các trang tin có xuất hiện những liên kết về việc các tuyển thủ PUBG bị cấm thi đấu toàn cầu, tranh cãi xung quanh lời xin lỗi của KRAFTON, bình luận trên VTV3, và một chiến dịch thu về hơn 4,1 triệu chữ ký. Đây là một câu chuyện về liêm chính thi đấu ở một tựa game hoàn toàn khác, và không nên bị trộn lẫn với nước cờ sản phẩm của Bungie. Việc một trang tin đặt cạnh nhau một tin sản phẩm trung tính và một bê bối quản trị đầy cảm xúc thường là lựa chọn phân phối nội dung theo lượng truy cập, chứ không phải một liên kết bản chất.

Tuy nhiên, riêng vụ việc ở PUBG lại đáng được theo dõi như một tiền lệ. Khi một nhà phát hành áp đặt lệnh cấm xuyên suốt mọi giải đấu toàn cầu, họ đang đặt ra một tín hiệu về mức độ nghiêm khắc sẽ được dùng cho các vi phạm liêm chính trong tương lai. Và việc hơn bốn triệu chữ ký được thu thập cho thấy một mức độ tổ chức của người hâm mộ khu vực, không chỉ là những bình luận rời rạc. Nhưng đó là một bài phân tích riêng, thuộc một chủ đề riêng.

Huyền thoại không được sinh ra trên sân khấu, mà được may bằng những chi tiết không ai để ý. Trong câu chuyện này, chi tiết đáng để ý nhất không nằm ở ba chế độ được hứa hẹn. Nó nằm ở chỗ Bungie đã chọn công khai thừa nhận thất bại thay vì im lặng. Trong một ngành mà các nhà phát hành thường để sản phẩm lặng lẽ chết đi, việc một studio tự tay viết thư nói rằng mình chưa đạt được người chơi là một hành động có trọng lượng.

Sự minh bạch ấy là một cơ hội về danh tiếng, nhưng nó chỉ có giá trị nếu đi kèm kết quả. Một lộ trình được công bố không phải là một lời hứa được giữ. Cộng đồng đã nghe quá nhiều lộ trình trong những năm gần đây để tin vào chữ nghĩa mà không cần bằng chứng.

Ở góc nhìn hẹp hơn của một người từng quan sát các giải đấu đội tuyển quốc gia và các giải thể thao điện tử, tôi thấy một điều lặp lại. Người ta thường nhầm một pha giao tranh rực lửa với một trận đấu đẳng cấp cao. Vĩ mô và tầm nhìn mới là thứ quyết định. Trong câu chuyện của Bungie, việc thêm chế độ là pha giao tranh trước mắt. Nhưng câu hỏi vĩ mô nằm ở chỗ khác: liệu Bungie có đang xây một tựa game để tồn tại mười năm, hay đang cố cứu một tựa game để không phải khai tử sau ba năm?

Đây là lý do tôi không viết rằng Marathon “chắc chắn sẽ hồi sinh”. Không ai kiểm soát được meta của thực tế. Điều duy nhất kiểm soát được là cách một studio phản ứng khi sản phẩm của mình không tìm thấy khán giả. Bungie đã chọn mở rộng phạm vi thay vì thu hẹp và đào sâu. Đó là một lựa chọn hợp lý về mặt thương mại. Nó cũng là một lựa chọn đặt cược vào số đông thay vì giữ lấy những người đã đến trước.

Cái giá của bản sắc thường không được trả ngay. Nó được trả dần, ở những buổi tối khi một người chơi trung thành mở game ra, nhìn vào menu đầy ắp chế độ mới, và tự hỏi tựa game mình từng yêu có còn ở đây hay không.

Điều tôi muốn mang ra khỏi câu chuyện này không phải một dự đoán về thành công hay thất bại của Marathon. Đó là một câu hỏi dành cho cả ngành. Khi một tựa game không tìm được khán giả, lời giải nằm ở việc mở rộng cửa, hay ở việc hiểu vì sao người ta bước vào rồi lại bước ra? Bungie đã chọn cánh cửa rộng hơn. Tháng Mười và tháng Mười Hai sẽ trả lời xem căn phòng phía sau có thực sự ấm hơn hay chỉ đông hơn.

Tuyết tan rồi mà bài hát vẫn ở trên sân, như một vị trí không người chiếm. Trong trò chơi này, người chiếm vị trí cuối cùng không phải kẻ mở ra nhiều cửa nhất, mà là kẻ giữ được một cánh cửa đủ hẹp để người bên trong cảm thấy mình được chọn.